Tytułem wstępu pragnę nadmienić, iż wydanie opinii przez Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest rezultatem zadanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie pytań prejudycjalnych w sprawie małżonków, którzy w 2008 roku zawarli z bankiem kredyt hipoteczny indeksowany do franka szwajcarskiego (sprawa Dziubak vs. Raiffeisen, sygn.C-260/18). Kredytobiorcy wnieśli pozew o stwierdzenie nieważności tej umowy z uwagi na zawarte w niej abuzywne (nieuczciwe) postanowienia, dotyczące przede wszystkim mechanizmu indeksowania. Klauzule te miały być niezgodne z prawem ze względu na to, że umożliwiały bankowi dowolne i jednostronne określanie kursu walut. Do wypłaty kredytu stosowany był inny kurs, a do spłaty rat kredytu – inny (tzw. spread).

Pytania Sądu Okręgowego sprowadzały się przede wszystkim do kwestii:

Czy w przypadku stwierdzenia nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, następuje upadek całej umowy, czy można ją uzupełnić, opierając się o inne przepisy dyspozytywne prawa krajowego,
czy ocena skutków upadku całej umowy dla konsumenta powinna następować przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawarcia, czy też w chwili zaistnienia sporu pomiędzy stronami odnośnie skuteczności danej klauzuli i jakie ma znaczenie stanowisko wyrażane w toku takiego sporu przez konsumenta?
czy możliwe jest utrzymanie w mocy postanowień stanowiących nieuczciwe warunki umowne jeśli przyjęcie takiego rozwiązania byłoby w chwili rozstrzygania sporu obiektywnie korzystne dla konsumenta?
czy uznanie za nieuczciwe postanowień umownych określających wysokość i sposób spełnienia świadczenia przez strony może prowadzić do sytuacji, w której ustalony na podstawie treści umowy z pominięciem skutków nieuczciwych warunków kształt stosunku prawnego odbiegać będzie od objętego zamiarem stron w zakresie obejmujących główne świadczenie stron? Czy zatem możliwe jest dalsze stosowanie innych, nieobjętych zarzutem abuzywności postanowień umownych?
We wnioskach końcowych opinii Rzecznik, stwierdził, że artykuł 1 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG stoją na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy uzupełnił luki w umowie – w zakresie nieuczciwych warunków umowy określających sposób i wysokość świadczenia, które prowadzą do niekorzystnego dla konsumenta upadku umowy – w drodze odwołania się do przepisów prawa krajowego o charakterze ogólnym, które przewidują, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, i które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym. Rzecznik ponadto uznał, że istnienie abuzywnej klauzuli „różnicy kursowej” skutkuje przekształceniem umowy z umowy indeksowanej do franka szwajcarskiego ze stopą procentową właściwej dla tej waluty w umowę indeksowaną do złotych polskich, lecz nadal podlegającą niższej stopie procentowej odpowiedniej dla franka szwajcarskiego.

Innymi słowy, co do zasady nieuczciwe warunki w umowie nie wiążą konsumenta a sąd krajowy nie powinien zmieniać treści kwestionowanego zapisu umownego, uzupełniając w ten sposób powstałą lukę, albowiem stanie się wówczas twórcą umowy, do czego nie ma uprawnień. Oznacza to, że sąd krajowy nie może wprowadzić do umowy innej wykreowanej klauzuli indeksacyjnej czy też odniesienia do średniego kursu NBP. Według Rzecznika, takie działanie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu dyrektywy 93/13/EWG, jakim jest zniechęcanie przedsiębiorców do włączania do umów nieuczciwych warunków, którzy dzięki ingerencji sądu mogliby liczyć na to, że umowa zostanie uzupełniona w tym zakresie.

Dodatkowo Rzecznik Generalny wskazał, że sąd krajowy, w oparciu o prawo krajowe, zobowiązany jest wskazać moment, w którym należy dokonać oceny skutków stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku, mając na uwadze, w braku wyraźnych wskazówek ustawowych, że interes konsumenta, jaki należy rozważyć, to interes istniejący w momencie rozstrzygnięcia. Ponadto zdaniem Rzecznika to sąd krajowy na podstawie prawa krajowego i zgodnie z prawem Unii, powinien dokonać oceny, czy umowa (po wyeliminowaniu abuzywnych zapisów) może nadal funkcjonować w obrocie prawnym, czy też nie. Jednakże wola konsumenta, który uważa, że stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego warunku i utrzymanie umowy w mocy.

Mając powyższe na uwadze, Rzecznik zaznaczył, że nieuczciwy warunek w umowie nie będzie wiązał konsumenta, chyba że wyrazi on świadomą i dobrowolną zgodę na jego funkcjonowanie. Tym samym, wobec braku wyraźnej woli konsumenta sąd nie może zatem utrzymać w mocy nieuczciwego warunku, nawet jeśli uważa, że to rozwiązanie jest korzystniejsze dla konsumenta.

Oceniając zaprezentowaną opinię stwierdzić należy, iż w swojej istocie jest korzystna dla konsumentów – kredytobiorców. Prawdopodobnie wyrok w przedmiotowej sprawie zapadnie latem tego roku, jednakże nie podano jeszcze oficjalnej daty rozprawy. Na marginesie wymaga także zaznaczenia, iż opinia Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest wiążąca dla składu orzekającego, ale jest wskazówką, z której sędziowie TSUE korzystają.

Z opinią można zapoznać się na stronie internetowej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – link

Autor:

Magdalena Kirchniawy

aplikant adwokacki

One Thought on “Opinia Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie „kredytów frankowych””

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *